Pomoc prawna pro bono

Zgodnie z art. 102 ust 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, „zwolnienia od kosztów sądowych może się domagać osoba fizyczna, jeżeli złoży oświadczenie, z którego wynika, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.”

Na mocy ust 2 w/w artykułu, „Do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych powinno być dołączone oświadczenie obejmujące szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów. Oświadczenie sporządza się według ustalonego wzoru. Jeżeli oświadczenie nie zostało złożone albo nie zawiera wszystkich wymaganych danych, stosuje się art. 130 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2014 r. poz. 101, z późn. zm.5)).”. Ów przepis art. 130 stanowi, że jeżeli pismo dotknięte jest brakami formalnymi, sąd winien wezwać do ich uzupełnienia.

Wzór tego oświadczenia, dostępny jest pod linkiem: oświadczenie o stanie rodzinnym i dochodach majątkowych.

Jeżeli Strony nie stać na skorzystanie z usług radcy prawnego lub adwokata oferującego odpłatne świadczenie swych usług, istnieje możliwość złożenia wniosku o przyznanie tzw. pełnomocnika z urzędu.

W sprawach cywilnych, materię tą regulują m.in. poniższe przepisy kodeksu postępowania cywilnego:

Art. 117 § 1. Strona zwolniona przez sąd od kosztów sądowych w całości lub części, może domagać się ustanowienia adwokata lub radcy prawnego.

§ 2. Osoba fizyczna, niezwolniona przez sąd od kosztów sądowych, może się domagać ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, jeżeli złoży oświadczenie, z którego wynika, że nie jest w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

§ 3. Osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna, której ustawa przyznaje zdolność sądową, niezwolniona przez sąd od kosztów sądowych, może się domagać ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, jeżeli wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego.

§ 4. Wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego strona zgłasza wraz z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych lub osobno, na piśmie lub ustnie do protokołu, w sądzie, w którym sprawa ma być wytoczona lub już się toczy. Osoba fizyczna, która nie ma miejsca zamieszkania w siedzibie tego sądu, może złożyć wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sądzie rejonowym właściwym ze względu na miejsce swego zamieszkania, który niezwłocznie przesyła ten wniosek sądowi właściwemu.

§ 5. Sąd uwzględni wniosek, jeżeli udział adwokata lub radcy prawnego w sprawie uzna za potrzebny.

§ 6. Wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, zgłoszony po raz pierwszy w postępowaniu apelacyjnym, kasacyjnym lub postępowaniu ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, sąd przekazuje do rozpoznania sądowi pierwszej instancji, chyba że uzna wniosek za uzasadniony.

Najlepiej jest, gdy strona w możliwie obszerny sposób powoła się na potrzebę ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W szczególności warto szczegółowo opisać złą sytuację materialną, brak dochodów, oszczędności, czy majątku który można by zbyć. Należy wskazać ponoszone wydatki na utrzymanie siebie i rodziny, opisać ew. choroby które generują dodatkowe koszty itd. Obowiązuje zasada – im więcej uzasadnienia – tym lepiej.

Ponadto, by upewnić się, że wniosek będzie skuteczny, należy także uzasadnić potrzebę uzyskania fachowej pomocy prawnika. Można to uzasadnić np.: skomplikowanym charakterem sprawy, brakiem znajomości prawa, procedur, nieporadnością w samodzielnym rozwiązywaniu spraw urzędowych, chorobami przewlekłymi itd. itp. Oczywiście wniosek należy dostosować do indywidualnej sytuacji danej osoby (uzasadnieniem może być np. choroba alkoholowa, która uniemożliwia sprawne i rzetelne występowanie przed sądem i korzystanie z praw procesowych, stwarza także ryzyko nieświadomego popełnienia błędu lub złego sformułowania roszczenia itd.).

We wniosku, można wskazać konkretną osobę która winna pełnić funkcję pełnomocnika z urzędu (co wymaga dodatkowego uzasadnienia, np. powołania się na dotychczasową współpracę, więź zaufania, uzyskanie pomocy itd.). Alternatywnie, pełnomocnika wyznaczy na wniosek sądu Okręgowa Izbą Radców Prawnych lub Rada Adwokacka.

Do wniosku należy dołączyć oświadczenie sporządzone według wzoru dostępnego pod linkiem: wzór oświadczenia o stanie rodzinnym.

Chcesz uzyskać darmową pomoc prawną? 

Szczegółowy stan faktyczny sprawy, pytanie prawne i uzasadnienie otrzymania takiej formy pomocy można wysyłać na adres:

probono@krmp.pl

Zastrzegamy, że kontaktujemy się tylko w wybranych, szczególnie uzasadnionych przypadkach.